خواست فطری، نیازهای طبیعی و اجتماعی، جسارت و کوشش انسانها برای رسیدن به حقایق پدیده ها و واقعیت های عینی و نهفته، باعث شده است تا به تحقیقات علمی توجه بیشتری صورت گیرد و حوزۀ تحقیقات علمی، پیشرفت چشمگیری نماید. تحقیقات علمی یک فرآیند نظام مند و سیستماتیک است که برای دریافت پاسخ به سوال یا فرضیه تحقیق، دریافت راه حل یک مسأله ویا درک عمیق مسائل ناشناخته انجام می شود. بنابرآن، تحقیق علمی عبارت از روند گِردآوري سیستماتیک، دقیق و معیاری ارقام، ثبت ارقام، تجزيه و تحليل ارقام، تفسیر یافته ها و گزارش نتایج آنست. به عبارت دیگری؛ تحقیق علمی عبارت از روند آزمون آماری ارقام است که از طریق یک ساختار نظامند انجام می شود و پدیده ها، حوادث، اشیا و رابطه بین آنها را مطالعه می کند تا منجر به تولید تیوری و علم گردد.
تحقیقات علمی را طور گوناگونی دسته بندی نموده اند؛ اما آنچه بیشتر معمول و کاربردی است، دسته بندی تحقیقات علمی از نظر شکل و روش می باشد. از نظر شکل، تحقیقات علمی به دو دستۀ تقسیم می گردد:
- تحقیقات همبستگی: در این نوع تحقیق، محقق میخواهد که رابطه بین دو یا چند متغییر را پیدا کند. مثلاً؛ آیا بین سن و وزن رابطه وجود دارد؟ در این مسأله، محقق میخواهد دریابد که آیا با افزایش سن، وزن نیز افزایش میابد یا خیر. اگر رابطه بین این دو متغییر معنی دار و همبستگی آنها قوی باشد، نتایج تحقیق نشان میدهد که با افزایش سن، وزن نیز افزایش میابد.
- تحقیقات آزمایشی: این نوع تحقیقات مستلزم مقایسۀ حداقل دو گروه هدف، بر اساس اندازه گیری برای آزمودن فرضیه عِلّی می باشند. مثلاً؛ در این نوع تحقیق، محقق میخواهد اثرات یک داروی جدید را بالای یک مرض سنجش کند. ویا؛ محقق میخواهد اثر داروی لاغر کننده را بالای کاهش وزن تحقیق نماید. لذا، دو گروه را با خصوصیات مشابه از میان جامعه انتخاب میکند. برای افراد یک گروه، داروی مورد نظر را تجویز مینماید و برای افراد گروه دیگر، داروی مورد نظر را تجویز نمیکند.درجریان تحقیق، محقق وزن افراد این دو گروه را در طول دوره زمانی معیینی اندازه و مشاهده مینماید. سپس، رابطۀ دارو لاغرکننده و میزان کاهش وزن آنها را باتوجه به سطح معنی داری مورد قبول، تحلیل و تفسیر مینماید.
از نظر روش، تحقیقات علمی بدو نوع کمی و کیفی تقسیم می شود:
- تحقیقات کمی: این نوع تحقیقات با مطالعاتی که از تجزیه و تحلیل آماری برای حصول یافته ها و نتایج استفاده می شود، تعریف می گردد. در تحقیق کمی، مبنا و ملاک تجزیه و تحلیل، آمار است. به عبارت دیگری؛ تجزیه، تحلیل و تفسیر یافته ها و نتایج تحقیقات کمی، برمبنای آمار صورت میگیرد. تحقیقات کمی به نوبۀ خود به دو نوع دیگر تحلیلی و توصیفی تقسیم می شود که در بخش های بعدی این کتاب به تفصیل تشریح شده است.
- تحقیقات کیفی: تحقیقات کیفی شامل مطالعاتی اند که در آن، عددی نمودن نتایج با استفاده از تجزیه و تحلیل آماری مورد نظر محقق نیست. در تحقیقات کیفی، مبنا و ملاک سنجش، رسیدن به اشباع معلومات است، نه تجزیه و تحلیل آماری آنها. رسیدن به اشباع به این مفهوم است که محقق در هنگام مصاحبه با افراد هدف، به پاسخ های جدید و غیرتکراری نرسد. مثلاً؛ تحقیق در مورد عوامل امتناع از تطبیق واکسین؛ تحقیق در مورد وضعیت کارگروهی دریک سازمان؛ تحقیق در مورد بررسی نژاد یک جمعیت خاص و غیره. خاطرنشان باید کرد که در تحقیقات کیفی، آمار نیز وجود دارد؛ اما این آمار مبنای تجزیه و تحلیل را تشکیل نمیدهند، بلکه برای درک و توضیح مفاهیم و معلومات می باشند.
توجه!
برای آموزش و مشاوره تخصصی، لطفاً دکمه مشاوره را کلیک کرده و فرم مشاوره را خانه پوری و ارسال نمایید.